Zondagochtend: Mendelssohn & Ravel

Waar ga je naar luisteren?

Volksmelodieën 

“De muziek van een soloconcert moet naar mijn mening luchthartig en briljant zijn en niet willen streven naar diepte of dramatische effecten.” Dat was het idee van Maurice Ravel over de manier waarop hij het ideale soloconcert zag. Zelf heeft hij dit maar weinig toegepast met alleen twee pianoconcerten in zijn totale oeuvre. Luchtig hield hij zijn Pianoconcert in G zeker waarin hij zich door uiteenlopende muzikale stijlen liet beïnvloeden. Al in 1914 had hij gewerkt aan een compositie voor piano en orkest waarin hij, om zijn Baskische wortels te benadrukken, Baskische volksmelodieën had gebruikt. Delen hieruit hergebruikte hij in het Pianoconcert in G. Daarnaast neem jazz een bescheiden plaats in. Ook dat wekt geen verbazing. Sinds veel zwarte Amerikaanse soldaten tijden de Eerste Wereldoorlog op verlof waren geweest in Parijs, was het de jazzhoofdstad van Europa geworden. Vrijwel alle ‘klassieke’ componisten lieten zich tot op zeker hoogte door de jazz meeslepen en Ravel was daarop geen uitzondering, temeer daar hij de jazz ook tijdens een Amerikaanse tournee had geproefd. Hij zelf noemde het eindresultaat een aardige cross-over tussen Mozart en Saint-Saëns. Zelfs was hij oorspronkelijk van plan geweest het stuk Divertissement te noemen om het luchthartige karakter ervan te benadrukken. 

Niet alleen vond Ravel dat een soloconcert luchtig moest zijn, maar ook briljant. En briljant was zijn Pianoconcert in G zonder twijfel. Daarmee sneed hij zich nog aardig in de vingers. Hij had zijn zinnen erop gezet om zelf als solist op te treden, maar dat was nog geen eenvoudige opgave. Om zijn technische vaardigheden wat op te vijzelen gebruikte hij zelfs de lastige etudes van Czerny en Chopin als studiemateriaal. Maar uiteindelijk bleek het toch te hoog gegrepen en vroeg hij zijn vriendin Marguerite Long de solopartij over te nemen. Wel dirigeerde hij tijdens de première op 14 januari 1932 in Parijs het orkest. Het bleek een gouden combinatie. Want in de maanden daarna gingen ze met het Pianoconcert in G uitgebreid op tournee door heel Europa. 

Echte symfonie 

Nog maar net vijftien jaar oud had Felix Mendelssohn al een groot aantal composities op zijn naam staan, waaronder pianomuziek, kamermuziek, koorwerken, diverse soloconcerten, ja zelfs kleine opera’s die hij met groot succes in huiselijke kring had uitgevoerd. Bijzonder waren zijn twaalf symfonieën voor strijkorkest, waarin de jonge componist had aangetoond de diverse muzikale vormen perfect te beheersen. Daar voegde Mendelssohn in 1824 zijn eerste ‘echte’ symfonie aan toe, geschreven voor een volledig symfonieorkest. Het was een volwassen werk dat door zijn doorgaans strenge leermeester Carl Zelter met instemming ontvangen werd. Vol overgave etaleert Mendelssohn zijn symfonische kennis en ervaring. En al laat hij zich inspireren door voorgangers als Haydn en Mozart, maar ook tijdgenoten als Weber en Beethoven, het is overduidelijk een werk van Mendelssohn, waarin de rijpheid van zijn latere symfonische werken al duidelijk bespeurbaar is. 

De première van de Symfonie nr.1 vond in november 1824 plaats in familiekring ter ere van de negentiende verjaardag van zijn zusje Fanny. De symfonie werd enkele jaren later in 1827 in het Gewandhaus in Leipzig openbaar uitgevoerd en beoordeeld met een gunstige recensie.  

Maar helemaal uitzinnig was het publiek toen Mendelssohn het twee jaar later in Londen dirigeerde voor de Philharmonic Society, waar hij overigens het menuet verving door een orkestrale bewerking van het scherzo uit zijn Octet voor strijkers.