Nieuwjaarsconcert

Waar ga je naar luisteren?

Een vrolijk concert om 2026 mee te beginnen. Natuurlijk met feestelijke trompetmuziek, maar ook met carnaval in Rome, een ballet van ondeugende dames, een Napolitaans lied en het mooiste meisje van Arles.

Maanlicht

Het programma begint stil en sereen in het maanlicht. Rond 1890 schreef Claude Debussy een aantal fantasierijke pianostukken. Een daarvan was Clair de lune, naar aanleiding van een gedicht van Paul Verlaine. Het zou zijn eerste en meteen zeer geslaagde poging zijn op het gebied van impressionistische muziek, met zijn subtiele flarden van melodie en harmonie. Het werd zijn populairste pianostuk dat ook in alle mogelijke arrangementen de wereld veroverde.

Onspeelbare noten en uitdagende schatjes

In 1948 kreeg Henri Tomasi van het Parijse conservatorium het verzoek een zeer virtuoos trompetconcert ten behoeve van de trompetleerlingen te schrijven. En virtuoos was het stuk dat hij afleverde, zozeer zelfs dat het conservatorium het als onspeelbaar afdeed. Tomasi dacht er het zijne van en bood het aan aan de Nederlandse trompettist Jas Doets. Die gaf in november van dat jaar een briljante première met het Radio Filharmonisch Orkest, waarop het conservatorium een jaar later met een eigen uitvoering schoorvoetend toegaf dat het toch wel uitvoerbaar was. Sindsdien is dit hét ultieme solostuk dat elke concerttrompettist op zijn repertoire heeft staan.

De beroemde impresario Sergei Djaghilev wist voor zijn fameuze Ballets Russes in Parijs niet alleen grootheden als Stravinsky en Ravel te strikken. Ook Poulenc verzocht hij om muziek voor een ballet. Het werd Les biches, een vrijwel onvertaalbare Franse term dat het Nederlandse ‘schatjes’ het nog het dichtst benadert. Het ballet heeft geen echt verhaal maar vertelt, met een enorme blauwe sofa als enig decorstuk, over drie jonge mannen die zich verheugen in een grote belangstelling van een zestiental jonge vrouwen. Voor de concertzaal destilleerde Poulenc uit de vrolijke balletmuziek een aantal deeltjes die als orkestsuite bekend zijn geworden.

Romeins carnaval en albumblad

De eerste grote opera van Hector Berlioz over de beroemde beeldhouwer Benvenuto Cellini was geen gelukkig leven beschoren. Met vond de tekst vrij slap en de muziek veel te ingewikkeld. De première in Parijs op 10 september was een groot fiasco en ook voorstellingen in Duitsland en Engeland in een vereenvoudigde versie waren geen succes. Om toch niet alle muziek van de opera, die speelt in Rome tijdens het carnaval, verloren te laten gaan, maakte Berlioz van de mooiste melodieën een losse ouverture, die hij Le Carnaval romain noemde. Het was een gouden greep, want in zijn verdere carrière was deze ouverture een van de meest gespeelde orkestwerken van Berlioz dat hij op talloze concerten moest dirigeren.

Alexander Glazunov was, naast grootheden als Tsjaikovski en Moesorgski de bekendste Russische componist van zijn tijd. Hij was vooral geliefd om zijn grote orkestwerken en balletten. Maar tussen al die omvangrijke composities zat één klein juweel dat hij in 1899 schreef, het jaar dat hij docent werd aan het prestigieuze conservatorium van Sint-Petersburg. Albumblatt was een klein salonstukje voor trompet en piano, dat wellicht vergeten zou, als het niet door Timofei Dokshizer, de legendarische trompettist van het Moskouse Bolshoi Theater tot een evergreen was gemaakt.

Arles en Napels

Het mooiste meisje uit Arles legt het aan met een jonge boer van het platteland. Maar nog voor de bruiloft blijkt dat zij ontrouw is en berooft hij zich in wanhoop van het leven. Dat is in het kort het verhaal van het boek L’Arlésienne dat Alphonse Daudet in 1869 publiceerde. Kort daarna maakte hij er een toneelbewerking van met uitgebreide toneelmuziek van Georges Bizet. Het succes was maar matig en Bizet besloot al gauw om de beste delen samen te brengen in een suite waaruit vanavond Carillon klinkt. Deze ging nog in hetzelfde jaar als het toneelstuk in 1872 in première en oogstte veel bijval. Maar er volgde nog een tweede suite. Bizets vriend Ernest Guiraud nam nog een aantal melodieën uit de oorspronkelijke toneelmuziek waarbij hij zich nogal wat vrijheden permitteerde. Zo bewerkte hij op eigen houtje enkele thema’s en voegde zelfs een ‘minuet’ toe uit een van de opera’s van Bizet. Deze suite eindigt met een feestelijke Farandole, een Provençaalse dans.

Herman Bellstedt was Amerika’s grootste cornettist rond 1900. ‘Wonder Boy’ werd hij genoemd, speelde met diverse blaasorkesten waaronder die van de marsenkoning Sousa en had ook enkele jaren zijn eigen Bellstedt-Ballenger Band. Napoli is een van de bravourestukken die hij voor zijn eigen instrument schreef. Het is een reeks virtuoze variaties op het bekende Napolitaans lied Funiculì, Funiculà.

Kees Wisse