Grootmeester Dennis Russell Davies debuteert bij het Residentie Orkest
-1790761938.webp/b6b2343298b38f49235da804afcc8859.webp)
Eigenzinnig, grensverleggend en al meer dan een halve eeuw een onvermoeibaar pleitbezorger van nieuwe muziek. De Amerikaanse dirigent en pianist Dennis Russell Davies (1944) behoort tot de grote avonturiers van de internationale muziekwereld.
Hij stond voor de Berliner Philharmoniker, het Concertgebouworkest en de grote Amerikaanse orkesten, werkte nauw samen met componisten als John Cage, Arvo Pärt en Luciano Berio en speelde een cruciale rol in de ontwikkeling van het symfonische oeuvre van Philip Glass. Op 2 oktober a.s. maakt hij zijn debuut bij het Residentie Orkest.
Davies studeerde aan de beroemde Juilliard School in New York en begon zijn carrière in de Verenigde Staten, waar hij onder meer de Saint Paul Chamber Orchestra, de American Composers Orchestra en de Brooklyn Philharmonic leidde. Vanaf 1980 bouwde hij ook in Europa een indrukwekkende loopbaan op, met chef-posities bij onder andere de Staatsoper Stuttgart, Radio-Symphonieorchester Wien, Bruckner Orchester Linz en het Sinfonieorchester Basel. Sinds 2018 is hij chef-dirigent en artistiek directeur van Filharmonie Brno. Onderweg dirigeerde hij vrijwel overal waar het ertoe doet: van Berlijn, Milaan en Leipzig tot Chicago, Boston en New York.
Tsjaikovski
Door hard te studeren aan onder meer de prestigieuze Juilliard School in New York en door te dringen in finales van internationale vioolcompetities als de Koningin Elisabethwedstrijd en de Tchaikovsky International Competition is dat eerste, vreemde geluid wel getransformeerd. Kim wordt nu geroemd om haar virtuositeit, helderheid en warme en rijke toon en weet de beroemdste vioolconcerten naar een nooit vertoond niveau te tillen. Maar Tsjaikovski’s Vioolconcert heeft een bijzonder plekje in haar hart: “Dit was het eerste concert dat ik met een orkest wilde uitvoeren, wat er uiteindelijk toe leidde dat ik een carrière als solist nastreefde. Tsjaikovski's uitzonderlijke vermogen om melodieën te creëren is ongeëvenaard, en de manier waarop de solist in dit concert met het orkest omgaat is ongelooflijk bevredigend. Het is een uitdaging om het onder woorden te brengen, maar de emotionele diepgang in zijn muziek zorgt voor een diep gevoel van catharsis als ik het speel. Bij elk optreden ervaar ik een steeds groter gevoel van vrijheid en kan ik mezelf nog vollediger uiten via zijn muziek.”
De man achter de symfonieën van Glass
Toch vertelt een opsomming van beroemde orkesten maar een deel van het verhaal. Misschien wel het meest bijzondere aan Davies is dat hij zich nooit tevreden heeft gesteld met het bestaande repertoire. Gedurende zijn carrière zocht hij componisten actief op, gaf hij opdrachten voor nieuwe werken en bracht hij muziek naar de concertzaal die daar inmiddels niet meer weg te denken is. Namen als Aaron Copland, John Cage, Laurie Anderson, Luciano Berio en Philip Glass lopen als een rode draad door zijn muzikale leven.
Met Glass ontstond een uitzonderlijke samenwerking. Davies dirigeert zijn muziek al tientallen jaren, gaf premières van tal van werken en moedigde de componist nadrukkelijk aan om voor symfonieorkest te schrijven. Dat laatste had grote gevolgen. Glass vertelde later zelf dat hij aanvankelijk symfonieën schreef omdat Davies hem erom vroeg. Davies gaf onder meer de aanzet tot Glass’ Eerste symfonie, gebaseerd op David Bowies en Brian Eno’s album Low, en werd vervolgens een van de belangrijkste pleitbezorgers van diens symfonische muziek. Bij Glass’ Tiende symfonie wordt Davies zelfs omschreven als de katalysator en kampioen van het gehele symfonische oeuvre, nadat hij negen van de eerste tien symfonieën had aangevraagd.
-1790761996.webp/e4855eb9ac07c91618b705aa99aceaa7.webp)
Die jarenlange band met Glass deelt Davies inmiddels ook met zijn vrouw, pianist Maki Namekawa. Samen vormen zij sinds 2003 een pianoduo en Glass schreef onder meer zijn Four Movements for Two Pianos voor hen. Namekawa groeide daarnaast uit tot een belangrijke vertolker van Glass’ pianomuziek. Voor Mishima liet zij de volledige filmscore door Glass’ vaste muzikale medewerker Michael Riesman bewerken voor piano; in 2018 bracht ze die versie uit en speelde ze de première. Glass schreef een jaar later ook zijn eerste pianosonate speciaal voor haar.
Op vrijdag 2 oktober komen die lijnen samen in Den Haag. Davies leidt de Nederlandse première van Glass’ Mishima Concerto, gebaseerd op de muziek voor Paul Schraders film Mishima: A Life in Four Chapters, met Namekawa achter de piano. Het concerto werd eveneens door Michael Riesman gearrangeerd en ontstond mede in opdracht van Dennis Russell Davies en het Residentie Orkest. De wereldpremière vond in 2023 plaats met Namekawa als solist en Davies als dirigent.
Van Glass naar Rachmaninov
Wie Davies alleen met hedendaagse muziek associeert, doet hem overigens tekort. Zijn repertoire loopt van muziek van vóór de barok tot de nieuwste composities, en juist het schakelen tussen werelden behoort tot zijn handelsmerk. Naast Glass staat op 2 oktober daarom Rachmaninovs Derde symfonie: muziek vol weelderige kleuren, melancholie en verlangen. Een heel ander universum, maar bij Davies geen tegenstelling.
Daarmee wordt zijn eerste ontmoeting met het Residentie Orkest meteen een veelzeggende: een dirigent die zijn carrière lang nieuwe muziek naast het grote symfonische repertoire heeft geplaatst, met een componist wiens orkestmuziek hij zelf mede op de kaart zette.